Durangora jaitsi ginen zapaturo lez, esneak marmitatan hartu eta dringilin drangalan joaten ginen Edorta eta biok marmitak eusten. Gure misio bakarra esne tanta bate ere ez jaustea zen. Amama Josepa atzetik joaten zen bidea zaintzen, Amatxo Emili aurretik bidea zabaltzen eta Aitatxo Anton etxean gelditzen zen ganadua zaintzen. Durangora orain Funbarri dagoen bidetik jaisten ginen, Larrinagatxutik zetozenekin batzen ginen bertan, Julita eta Teresarekin hain zuzen ere. Garai ilunetan eta Julitari pasatutakoa eta gero, denok batera jaisten ginen eta tentuz pasatzen ginen erreketeen tabernak eta etxe inguruetatik.
Trenbide ingurutik pasatzen ginen askotan, zer edo nor saiheste aldera. Baina askotan ikusten genituen militarrak emakumeak erdian zituztela hara eta hona erabiltzen zituztela. Ez genekien nortzuk ziren, hasieran, deabrutzat genituen, eskolan batzuek edozer esaten zuten eta. Edortak eta biok informazio gutxi geneukan, ez zigutelako askorik kontatzen. Pare bat astetan ikusi genituen eta nortzuk ziren galdetu genion Amama Josepari. Amamak egunero bezala ipuin bat kontatu zigun, egun horretan emakume haiek nortzuk ziren kontatu zigun. Hain ondo gogoratzen dut orain ere, gaur hemen idatziko dudala, Magali eta Lurri kontatzen diedan bezala.
Amama Josepak kontatzen zigun bezala, euren herrietatik bidali zituzten gu bezalako umeei irakurtzen eta idazten irakastearren. Neguko egun ilunak ziren, eguzkia ateratzen zen baina guk ez genuen ikusten, behelaino arraro bat geneukan egunero, dena iluntasunetik ikusten genuen. Behelaino artean, Durangora jaisten ginenetan askotan ikusten genituen marroiez edo urdinez jazten ziren munstro gaizto batzuk, Durangoko alde batetik bestera eramaten zituzten, amatxo Emili bezalako emakumeak joaten ziren munstro gaiztoen erdialdean. Ez zuten ezer egin baina umeak beldurtu egiten ziren, arropa zarpailduekin joaten baitziren. Baina bazegoen neskato bat, inozentziaz begira begira gelditzen zena eta emakumeak ondotik pasatzen zirenean barre txikitxo batekin musu bat bidaltzen ziena. Lehen aldiz egin zuenean, amatxo Emiliren antza zuen andre batengana hurreratu zen inozentzia osoz eta musu ematera hurbildu zenean munstro horietako batek ia besoetan hartu eta jan zuen, baina amama Josepak besotik hartu eta bere magalean babestu zuen.
Emakume haiek beste asko bezala, desberdin pentsatzeagatik, emakume izateagatik, etxeko gizonen bat topatu ez zutelako,… izan ziren gartzelaratuak, guk hasieran ez genuen ezer ulertzen. Denak ziren kanpotarrak, urrin bizi zirenak eta bat ere laguntzarik ez zutenak. Askotan Durangoko emakume asko eta askok laguntzen zien. Gu amama Joseparekin zapaturo joaten ginen paketea eramatea. Ez geneukan asko baina plazatik bueltan pakete txiki bat egiten genuen eta bataren edo bestearen koinata edo urruneko lehengusina bezala joaten ginen.
Oraindik Maria eta Blancataz gogoratzen naiz, ama alabak ziren, Blancak 4 bat urte zituen eta Maria amatxo Emiliren adinekoa zen, baina kartzelak 15 urte gehiago jarri zizkion bere bizkarrean eta nagusiagoa ematen zuen. Blanca gure antzera ez zen askotaz konturatzen, gosea pasatzen zuen baina inozentzia horretan bizi zen, kartzelan zeuden amek ondo babesten zituzten euren seme alabak. Zapaturo ikusten genituen kartzela ingurutik pasatzen ginenean baina inoiz ezin genuen Blancarekin jolastu.
