Etiketa: Durango

Jakinduriaz betetako emakumea zen Amama Josepa, etxeko nagusiena zen eta amarekin batera etxe barruko eta kanpoko egin beharreko lan guztiak egiten zituen amatxorekin batera. Amatxo etxean ez zegoenean Amama Joseparekin egoten ginen, berarekin jolasten genuen Edorta eta biok, bizipoza zen Amama Josepa eta edozer egiten zuen bere ilobak asper ez gintezen. Remek eta Pilarrek irakurtzen erakutsi ziotenean, beraiek egindako istorioak irakurtzen zizkigun. Irakurtzen hasi aurretik izugarrizko istorioak kontatzen zizkigun amamak, gauetan lo egin ezinik nengoenean, amets goxoak izateko istorioak ziren.

Sarritan, bere magalean hartzen gintuen bere eserlekuan jarrita zegoenean. Babeslekua zen guretzat eta amatxo Emili kanpoan zegoenean eta beldurra sentitzen genuenean amama Joseparen magalean babesten ginen Edorta eta biok. Udaberririk ankerrena iritsi zenean, amamak nahiz eta beldurra hezurretaraino sartuta izan, gu beldurtuta geundenean, izuak negarra eragiten zigunean eta sirena txistulariak entzuten genituenean, bere magalean hartu eta amesten genuen lurraldea eramaten gintuen, bertan imaginatzen genuen dena, gerra nazkagarri horrek suntiñsitzen zuena zen.

Amama Josepak beti erakutsi zigun ondokoa errespetatu behar zela, nahiz eta berdin ez pentsatu, baina gerra bukatu ostean denuntziak hara eta hona entzuten zirenean errespetatzen jarraitu behar genuela esaten zigun, baina inoiz ez ahazteko zer min egiten hari ziren, gero kontatu ahal izateko. Ideiak argi zituen pertsona zer gure Amama Josepa.

Edorta bidelagun izan dut bizi osoan, haurtzaroan bihurrikeriak batera egiten genituen, gaztaroan erromerietara batera joaten ginen eta zahartzaroan egunero hartzen dugu Herria tabernan kafea.

Bata bestea babesteko joera izan dugu beti, bihurrikeriak edota edozein neska edo mutil kontu. Ama eta amamaren magalean bizi ginen txikitan eta eurekin pasatzen genuen denbora gehien. Amak hitz bat edo beste idatzi eta irakurtzen erakutsi zigun eskolara joan aurretik. Edorta txikia zen bere adinerako, askotan salto egin behar izaten zuen leku batzuetara iristeko.

1937ko egunik beltzenean, martxoaren 31an, amama eta biak Durangora jeisteko asmoa zuten, baina behiak txahala egin berri zuenez, San Andresen gelditu ziren. Edortak sirena txistulariak entzun zituenean, atarira irten zen inuzenteki zer zen ikustera, bertan ikusi zituen bonbak goitik behera jausten baloiak edo karameluak izango bailiran. Amama ortutik erdi korrika zetorren sirenak entzun ondoren eta Edorta ikusi zuenean ahal izan zuen moduan altzoan hartu zuen eta etxera ekarri zuen babespean sartzeko. Edortak amamaren magala hartu zuen gotorleku lez, ez zen handik mugitu, salbu zegoela ikusi arte.

Nire aita, Anton, handia eta indartsua zen, Edorta eta biok besoetan hartu eta besarkda goxoekin astintzen gintuen basotik bueltatzen zen bakoitzean. Denbora asko pasatzen zuen basoan alde batera eta bestera, han eta hemen zuhaitzak bota, txikitu eta landatzen. Aitark inguruko basoak inork baino hobeto ezagutzen zituen, norenak ziren ere. Faxistak lurrak desjabetzen hasi zirenenean, aitak zerrenda luze bat gordetzen zuen kamarako harri baten azpian.

Argia zen, zentzuduna eta isildu behar zenena isiltzen zena. Baina bazuen ahulgune bat, familiako askok bezala, ez zituen injustiziak maite eta kasu horietan ezin izaten zuen isilik geratu. Gerra garaian hainbat buruhauste eman zizkigun honek.

Bere ideiak tinko eta argi mantentzen zituenekoa zen eta lagunen lagun leiala.

Agirre baserrian bizi bitartean pozik eta lasai bizi ginen denok batera. Hiru pisu ditu Agirrek,  beheko pisuan karraju luze bat zegoen, txikitan  bertan harrapaketan jolasten genuen Edorta eta biok. Karrajua bukatu eta gero sukalde handi bat, nahiko karratua zen eta mahai luze baten inguruan afaltzen genuen denok egunero. Bakoitzak bere lekua genuen gerra hasi zen arte, gerra hasi eta gero inoiz ez genuen denok batera afaltzen. Reme eta Pedro beti berandu iristen ziren, erresistentzia antolatzen ei zebiltzan ezkutuan, hori entzun nien behin ahopeka zebiltzala. Amak ez zuen begirik ixten bere bi seme alaba nagusienek kortako atea zeharkatu arte.

Agirreko bigarren solairuan, 4 logela zeuden parez pare, gurasoena eta amamarena eskuma aldean eta beste denona hauen parean. Neskak amamaren pareko logelan egiten genuen lo, ni gauaren erdian askotan joaten nintzen amamaren ohera korrika baina zaratarik egin gabe, ezin nituen nire ahizpak esnatu eta. Batzuetan Edortarekin elkartzen nintzen eta biok barre txiki bat eginez amamaren ohean sartzen ginen. Beti esku zabalik hartzen gintuen, konturen bat kontatu eta segituan lokartzen ginen. Gerra hasitakoan, askotan lotara amamaren logelara joaten nintzen niretik pasatu gabe, beldurra nuen eta amamak bere beso artean babesten ninduen. Zaratarik txikienak ere garai haietan kezkatzekoak ziren.

Azkeneko solairuan berriz ganajatekoak egiteko belar fardoak eta traste zaharrak besterik ez zeuden sabai haretan. Askotan Edorta eta biok fardo artean jolasten genuen, ezkutaketan, fardoen gainetik salto eta txiribueltaka,… amak edo amamak harrapatu arte. Baina etxean gerraren zantzuak sentitu zituztenean, Edortak eta biok debekatua genuen sabaira igotzea, zerbait gertatu zitekeen beldur. Frontea gertuegi geneukan eta edozer agertu zitekeen sabai hartan. Amak gerora kontatu zigun, hegazti azkar bezain arinen bezala pasatzen zirela soldaduei alde egindako balak gure baratze ingurutik. Orain ulertzen dut, zergatik gordetzen ginen arto artean luze etzanda txori azkar haiek pasatzen ziren bakoitzean.

Etxe aurrean berriz, orduak eta orduak egoten nintzen amamarekin jolasean lehenengo eta Pilarrek eta Remek irakurtzen erakutsi ziotenean berriz, beraiek egindako ipuinak irakurtzen. Oraindik gogoan ditut, Benito artzainaren abenturak eta desbenturak! Azkenean eskolan pasatzen ez genuen denbora topera aprobetxatzen genuen, minutu bakoitza azkena izango balitz bezala.

Luzia naiz Agirre baserriko sei neba arrebetan gazteena. Nire ama, Emili, baserria gobernatzen onena eta ez dago munduan bera bezalako amarik. Nire aita, Anton, basoan hara eta hona azkarren zebilena eta ameslari sutsua.

Ondo bizi izan ginen 1936ko uztailak 18rarte. Familia abertzalea da gurea, errepublikak onura asko ekarri zizkigula zioen aitak. Ni txikiegia nintzen garai hartan guzti hori ulertzeko. Txiki txikitatik erakutsi didate ez dagoela ez galtzaile ez irabazlerik, ondo pasatzea dela helburua. Baina 1937az geroztik ez dut horretan sinisten.

Amama Josepa ere gurekin bizi zen, txikia, ile horia eta oso maitekorra zen. Txikiena nintzenez berak babesten ninduen mamu guztiengandik. Nire neba arreba nagusienek denbora gutxi zuten nirekin egoteko, baina, Edortak bostgarrenak nirekin jolasten zuen egunero, ni baino urtebete zaharragoa da, bera ere gazteegia zen lanerako.

Remek, Juanek, Pedrok eta Pilarrek lanean eta eskolan pasatzen zuten eguna. Nik ama, amama eta Edortarekin edo bestela eskolan. Edortak eta biok amamari etxeko lanak egiten laguntzen genion, baita amari ortuan ere. Amamak ordea, istoriak kontatzen zizkigun bueltan.

Azken aldian, asko gogoratzen naiz amamaren historioekin eta nire haurtzaro harekin, nire buruak okerrera egin aurretik eta ahanzturan gelditu ez daitezen idaztea pentsatu dut.